Waterschappen cruciaal voor de natuur
Door: Rob Buiter
Op 17 maart 2027 mag iedereen weer naar de stembus, om het bestuur van zijn of haar waterschap te kiezen. ‘Onvoorstelbaar belangrijk voor de natuur’, zeggen een waterschapsbestuurder en een terreinbeheerder. Voor het bestuur van de drie waterschappen in Noord-Holland is nu al de selectie voor de twee ‘geborgde zetels’ voor de natuurbeheerders gestart!
“In Deltaland Nederland, en zeker in het schiereiland dat Noord-Holland eigenlijk is, zijn bodem en water dé sturende factoren voor de natuur.” Dat zegt Franke Hoekstra, sinds 2019 één van de twee bestuurders van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier op de ‘geborgde’, ofwel de gegarandeerde zetels voor waterschapsbestuurders die de belangen van de natuurbeheerders behartigen.
Waterkwaliteit voldoet niet
In de twee bestuurstermijnen die Hoekstra nu bij HHNK dient, heeft hij het belang van de natuur in het werk van de waterschappen zien groeien, vertelt hij. “Dat komt voor een belangrijk deel door de nationale en Europese wetten, zoals de Kaderrichtlijn Water. Voor 2027 moet de waterkwaliteit eigenlijk op orde zijn, maar vriend en vijand zijn het erover eens dat we die deadline niet gaan halen”, zegt Hoekstra. “Het belangrijkste struikelblok? De chemische waterkwaliteit!”
Meer dan droge voeten
Traditioneel houden de waterschappen zich al sinds de Middeleeuwen bezig met ‘droge voeten’, legt Hoekstra uit. “Met onze dijken houden we zeewater en rivierwater tegen. Maar tot op de dag van vandaag betekent dat ook dat we in de winter het peil kunstmatig laag houden om geen overlast te krijgen bij zware buien. De consequentie is steeds vaker dat we in het voorjaar met een watertekórt zitten. Dat is op dit moment een van de grote problemen voor de natuur!”
Veengebieden nathouden
De Noord-Hollandse watertekorten worden in de zomer aangevuld met letterlijk honderd miljard liter IJsselmeerwater. “Maar dat is water dat vaak helemaal niet geschikt is om bijvoorbeeld de veengebieden in het zuiden van ons werkgebied nat te houden”, weet Hoekstra.
Verzilting minder problematisch voor de natuur
Ook de landbouw, die net als de natuurbeheerders twee geborgde zetels heeft in het bestuur van het waterschap, heeft last van de verdroging in voorjaar en zomer. “Bij de landbouw speelt daarbij ook de verzilting in tijden van droogte”, aldus HHNK-bestuurder Hoekstra. “Bij gebrek aan tegendruk van zoetwater, rukt het zout uit de diepe bodem op steeds meer plekken op. Voor de natuur is dat zeker niet overal een probleem. We kunnen best wat meer overgangsgebieden gebruiken tussen zoet en zout. Maar de droogte is onder andere voor veengebieden wél een groot probleem, benadrukt Hoekstra. “Veengebieden die droog komen te staan vliegen letterlijk als CO2 de lucht in.”
Ilperveld voeden
Dat probleem van ‘oxiderend veen’, wordt volmondig beaamd door boswachter Bas Rijs van Landschap Noord-Holland. “In een deel van het Ilperveld hebben wij letterlijk en figuurlijk de sleutels van het Waterschap in handen gekregen om het peil hoog genoeg te houden voor behoud en hopelijk zelfs weer groei van veenmosrietlanden”, zegt Rijs. Daarvoor hebben we ook dertien afgesloten vakken om regenwater in te bergen, zodat we zo min mogelijk buitenwater in het kwetsbare veensysteem hoeven te brengen.”
Aanpakken bij de bron
De samenwerking met het waterschap is cruciaal voor beheerders van natte natuur, zoals Rijs. Wensen heeft hij ook. “Ik zou willen dat we de waterproblemen wat meer bij de bron konden aanpakken. Nu zijn we nog te vaak bezig met pleisters plakken. Maar als het buitenwater structureel minder voedingsstoffen zou bevatten, zou het probleem van inname in droge tijden al minder worden. Het zou wat dat betreft helpen als de bemestingsvrije zones van drie meter aan weerskanten van de sloten – met een financiële vergoeding voor de betrokken boerenbedrijven! – nog wat breder worden, zodat er minder verontreinigd water de natuur inkomt.”
Waterkwaliteit moet beter
Hoekstra zal na de verkiezingen van 2027 niet meer terugkeren in het bestuur van HHNK. Voor zijn opvolger op de geborgde natuurzetel heeft hij wel een dringend advies. “We zullen echt moeten inzetten op het verbeteren van de chemische waterkwaliteit en het halen van de doelen van de Europese Kaderrichtlijn. En kom bij mij niet aan met het excuus dat de waterkwaliteit van bijvoorbeeld de Rijn al slecht is als die bij Spijk ons land binnenstroomt. Bij Hoek van Holland verlaat het Rijnwater ons land in slechtere kwaliteit dan hoe het binnenkomt. Daar moeten we dus echt zelf aan de bak, om ook de natuur voldoende schoon water te kunnen bieden.”
Meer water vasthouden
Zijn tweede advies vergt volgens Hoekstra een radicale omslag in het denken over waterbeheer. “We zijn nog steeds teveel bezig met het afvoeren van water in de winter om in de zomer met tekorten te zitten. Wanneer gaan we nou eens water vasthouden? Over het hele jaar gemeten hebben we nog steeds meer dan genoeg neerslag en aanvoer van de rivieren. Daar zullen we echt anders mee om moeten leren gaan.”
Kandidaten gezocht voor ‘natuurzetel’
Voor de verkiezingen van 17 maart 2027 zijn we op zoek naar 6 kandidaten voor de geborgde ‘natuurzetels’ binnen de besturen van de drie Noord-Hollandse waterschappen. Het gaat om Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, Hoogheemraadschap van Rijnland en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht. Bestuurstalenten met hart van de natuur kunnen zich tot 10 mei melden. Hij of zij vertegenwoordigt dan niet alleen Landschap Noord-Holland, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer, maar via de Vereniging van Bos- en Natuureigenaren, VBNE, álle natuurbeheerders boven het Noord-Hollands Kanaal tot en met Texel. Kijk hier voor meer informatie.
