Op de knieën voor de Noordse woelmuis
Op de knieën voor de Noordse woelmuis
De Noordse woelmuis: een unieke Nederlandse muis die ons de weg wijst naar gezonde veenweidegebieden. Afgelopen oktober zochten tientallen vrijwilligers, studenten en ecologen in zeven gebieden van Landschap Noord-Holland naar sporen van dit bijzondere dier. De resultaten zijn veelbelovend en een belangrijke graadmeter voor het project VeenVitaal. Binnen dat project kijken we naar de vitaliteit van onze veenweidegebieden.
Een unieke Nederlandse Ondersoort
De Noordse woelmuis (Alexandromys oeconomus arenicola) is een unieke ondersoort van de woelmuizenfamilie die nergens ter wereld voorkomt, behalve in Nederland. Deze relatief grote muis valt op door zijn brede kop, stevige lichaamsbouw, donkerbruine vacht en korte staart. Zijn menu bestaat uit planten: groene delen van riet, grassen, zaden, schors en wortels. Wat dit dier bijzonder maakt is zijn levenswijze. De Noordse woelmuis leeft bij voorkeur in natte, koele gebieden zoals rietlanden, slootkanten en veengebieden. Hij is een uitstekende duiker en zwemmer. Door versnippering van leefgebieden en hoge concurrentie van de veldmuis en de aardmuis staat de populatie van de Noordse woelmuis zwaar onder druk. Hij trekt zich steeds meer terug naar natte veengebieden en ruige rietlanden waar andere muizen minder goed gedijen. Juist die teruggang maakt de Noordse woelmuis zo waardevol voor wetenschappelijk onderzoek in onze veenweidegebieden.
Waarom is onderzoek zo belangrijk?
"De Noordse woelmuis en de grutto zijn heel kritisch op hun omgeving" legt Matty Berg van de Vrije Universiteit uit. "Aan hun aanwezigheid kun je meten hoe het met een gebied gaat. De aanwezigheid van de Noordse woelmuis in een gebied zegt iets over de ecologische waarde van veengebieden." Binnen het VeenVitaal-project, onder leiding van Matty Berg zetten we de muis in als graadmeter om te onderzoeken welke maatregelen werken. "We meten alle ingrepen in het landschap: welk oeverbeheer werkt het beste, wat is de invloed van divers maaibeheer en verschil in waterpeil" vertelt Matty. Door te kijken waar de Noordse woelmuis wél zit en waar niet, ontdekken we snel welke maatregelen positief bijdragen aan het herstel van het veen. We leren niet alleen hoe we de muis kunnen beschermen, we leren vooral hoe we ons veenlandschap kunnen herstellen en behouden."
Keutels zoeken in het veen
En zo zitten op een zonnige ochtend in oktober tientallen vrijwilligers, studenten en ecologen op hun knieën in natuurgebied de Sint-Aagtendijk. Ze zoeken de keutels van de Noordse woelmuis. Dat doen ze in zeven gebieden van Landschap Noord-Holland: Sint-Aagtendijk, Eilandspolder, Limmerdie, Zuiderveen, Uithuizerbraak, Binnen en Buiten Liede en de Batterij Spaarnwoude. De kleine keutels, vaak niet groter dan een rijstkorrel, worden zorgvuldig verzameld in zakjes en later op de VU geanalyseerd op DNA.
Veelbelovende vondsten
Het resultaat overtreft de verwachtingen: van de 60 onderzochte keutelmonsters testen er 31 positief op Noordse woelmuis, afkomstig van maar liefst 8 verschillende locaties. Wat misschien nog opvallender is: de meeste keutels worden gevonden in de meest verruigde en verwilderde delen van de veengebieden en is favoriet leefgebied voor de muizen. “Of de Noordse woelmuis kan blijven voortbestaan, hangt af van de keuzes die we nu maken in ons natuur- en waterbeheer. De vondsten in de gebieden van Landschap Noord-Holland geven hoop: met de juiste maatregelen kunnen we dit unieke Nederlandse dier een toekomst bieden.”
Data verzamelen met festivals
Om zo snel mogelijk inzicht te krijgen organiseert VeenVitaal jaarlijks meerdere festivals (onderzoeken) waarbij verschillende partijen van boeren tot ecologen, van vrijwilligers tot provinciale medewerkers, gezamenlijk data verzamelen. Naast het Noordse Woelmuizenfestival is er ook een Regenwormenfestival en een Kerkuilenbraakballenpluizenfestival, en worden er elk jaar grutto’s gezenderd voor inzicht in hun landgebruik. Dit alles voor een gemeenschappelijk doel: bevorderen van duurzaam behoud en beheer van veenweiden, via landschapsingrepen, biodiversiteitsherstel, herstel van bodem- en waterkwaliteit en het behoud van en toekomstbestendige en rendabele landbouw in de regio Amsterdam. Iedereen die meedoet, draagt bij aan een beter begrip van ons veenlandschap.
