Wat wij doen voor de lepelaar?

Lepelaars voor de vogelfotohut / Hans Peeters
© Hans Peeters

Goede zorg voor natuurgebieden helpt lepelaar op weg

Noord-Holland is een favoriete stek voor grote groepen lepelaars. Een plek waar ze elk jaar weer terugkomen om zich voort te planten. Als je vanuit de lucht naar onze provincie kijkt, is direct duidelijk waarom lepelaars het hier zo naar hun zin hebben. Overal is water. Moerassen, meren, plassen en duizenden slootjes vol voedsel. Met de Waddenzee altijd om de hoek. Als Noord-Hollandse natuurorganisatie hebben we de taak om voor ideale omstandigheden te zorgen. Niet alleen voor de lepelaar, maar voor honderden andere soorten planten en dieren. Toch zijn er een aantal dingen die we doen, waar de lepelaar direct van profiteert. En met jouw steun kunnen we dat blijven doen.

Help mee, word donateur

 

1. Geschikte broedgelegenheid

Een van de belangrijkste succesfactoren voor een gezonde populatie lepelaars is de aanwezigheid van geschikte plekken om te broeden. De meeste lepelaars broeden op de grond, vaak dichtbij het water waar ze hun voedsel vinden. Vooral in de Nederlandse Waddenzee zijn veel kolonies te vinden. Hier broeden lepelaars o.a. op kwelders; grote stukken land op de grens tussen land en water. In de kop van Noord-Holland, aan de rand van het Balgzand, liggen een aantal kwelders die wij al jaren beheren. Door deze gebieden regelmatig te laten begrazen door schapen blijft de vegetatie laag en open. Dat is belangrijk voor vogels, want zij hebben graag een goed zicht op hun omgeving.

Lepelaars broeden soms ook in bomen. In ons natuurgebied De Liede bij Haarlem ontstond in 2004 de eerste Nederlandse lepelaarkolonie nestelend in bomen. Ze gebruiken hier oude reigernesten. Hier hoeven we weinig speciale maatregelen te nemen, behalve wat kleinschalig beheer om het moerasbos vitaal te houden. Het is vooral belangrijk om ervoor te zorgen dat de vogels zich hier veilig voelen. Wel kijken we of er nieuwe plekken geschikt gemaakt kunnen worden. Zodat de kolonie van De Liede minder kwetsbaar is en vogels kunnen uitwijken naar andere plekken in de buurt. Een van onze gebieden die we hiervoor op het oog hebben ligt even verderop, bij Batterij en Spaarnwouderveen. Hier broedt al jaren een kolonie reigers in de bomen en met een paar maatregelen kunnen we deze plek ook aantrekkelijk maken voor lepelaars.

Vogelrots en Balgzandpolder
© Dutchphoto
Op de kwelders van Balgzand broeden regelmatig lepelaars geweest. Vroeger zelfs wel 60 paar. Hier vinden ze rust en is het voedsel altijd dichtbij. Via begrazing houden we de vegetatie laag en open, precies waar de vogels van houden.

2. Voorkomen predatie

Het leven van een jonge lepelaar is vol gevaren. Vooral nesten op de grond lopen risico op predatie. Een slim roofdier als de vos is dol op eieren en jonge vogels en kan binnen enkele minuten het broedseizoen van tientallen lepelaars vernietigen. Dit hebben onze eigen boswachters gezien toen enkele jaren geleden een vos op de kwelders van Balgzand grote schade aanrichtte. In principe laten we de natuur het liefst haar gang gaan. Maar soms grijpen we in. Door hekken te plaatsen en samen te werken met jagers proberen we broedende lepelaars op kwetsbare plekken de helpende hand te bieden. En we ontwikkelen nieuwe broedplaatsen die voor roofdieren over land onbereikbaar zijn, zoals de vogeleilanden in het Amstelmeer en de nieuwe vogelrots bij Den Helder.

Vos
© Menno Schaefer
De vos is dol op eieren en jonge vogels. Binnen enkele minuten kan deze rover het broedseizoen van tientallen lepelaars beëindigen.

3. Voldoende voedsel

Het voedsel van de lepelaar bestaat uit allerlei waterdieren, van grote insecten en amfibieën tot garnaaltjes en vis. Door in ondiep water met hun snavel heen en weer te bewegen, vangt de lepelaar op de tast zijn voedsel. In het voorjaar foerageren lepelaars vaak in ondiepe poldersloten, oeverzones en moerassen. Later in het jaar wordt er ook gejaagd op zoutwaterprooien, zoals jonge platvis. 

We beheren veel waterrijke natuurgebieden waar lepelaars regelmatig langskomen om hun hapje bij elkaar scharrelen. In het Ilperveld, Eilandspolder, Rondehoep, Hempolder, Balgzand en Waterberging Twisk is de lepelaar een vaak geziene gast. Dankzij onze inspanningen om de waterkwaliteit te verbeteren, is het onderwaterleven hier vitaal en uitbundig. We gaan verdroging tegen door de waterstand in natuurgebieden zo hoog mogelijk te houden en zorgen voor de inrichting van natuurvriendelijke oevers en paai- en overwinteringsplaatsen voor vis. In de kop van Noord-Holland zetten we ons in voor verbetering van vismigratie tussen zout en zoet water, zodat o.a. de stekelbaars (hét favoriete voedsel van lepelaar) zich kan voortplanten in de Noord-Hollandse slootjes. 

Driedoornige stekelbaars
© Jelger Herder / Buiten-Beeld
De driedoornige stekelbaars is het favoriete voedsel van de lepelaar. Elk voorjaar trekken vissen van zee naar het zoete water in de polders om zich daar voort te planten.

4. Bewaken van rust

Als je de lepelaars in Haarlem ziet, dan zou je denken dat ze wel wat drukte aan kunnen. Maar deze kolonie, aan de rand van een drukke snelweg, is een uitzondering. Lepelaars verblijven graag in een rustige, veilige omgeving.  Dat geldt tijdens het broedseizoen, maar ook op andere momenten gedurende het jaar. Tijdens de vogeltrek bijvoorbeeld. Als honderden lepelaars samen komen en zich klaar maken voor de lange reis. Op Balgzand bij Den Helder verblijven op sommige dagen wel meer dan 1.000 lepelaars. Bij de minste verstoring gaat zo'n groep op de vleugels en verbruiken ze onnodig veel energie. Terwijl ze juist hun krachten moeten sparen om de lange reis te kunnen voltooien. Op Balgzand zijn ze veilig. Het gebied is afgesloten voor publiek en onze boswachters houden regelmatig toezicht.

Lepelaars op Balgzand
© Leo Hofland
Het Waddengebied Balgzand bij Den Helder is afgesloten voor publiek. Hier vinden honderden lepelaars rust voordat ze beginnen aan de trek naar Afrika.

Word donateur

Onze boswachters werken hard om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk kleine lepelaars groot worden. Daar is veel tijd en geld voor nodig. Help je mee met een donatie? Je bent al donateur vanaf € 2,50 per maand. Er ligt een prachtig welkomstpakket voor je klaar, met een persoonlijke Natuurpas, natuurmagazine en geschenk.

Aanmelden

Wat we doen met jouw bijdrage?

Jouw donatie wordt besteed aan het beheer van 96 natuurgebieden in Noord-Holland. Hier vinden lepelaars voedsel, broedgelegenheid en rust.
Lepelaars in vlucht
© Gerard Bos
Magazine nr. 2

Vraag gratis natuurmagazine aan. Op=op

Ontdek de Noord-Hollandse natuur. In het zomernummer lees je alles over lepelaars, libellen en de wolf. Met fietsroute (23 km) door de veenweiden bij Spaarnwoude.

Naar boven