| home |
Home
Castricum, 2010
Hooien en grassen
De eerste snee en hooien; over gras en zeggen
Afgelopen week is de eerste snee gezet. De kleuren in het weiland zijn van diepgroen veranderd in strogeel en plotseling lijkt het veld een verdorde vlakte. Aanvankelijk scharrelen er nog Kieviten en Scholeksters rond maar na een paar dagen wagen de vogels zich niet meer op de open vlakte. In de vlakte tussen de stokjes de groene plekken of langs de slootkant is nog een stuk blijven staan. De manier waarop de boeren de weidevogelnesten sparen en zorgen voor een veilig heenkomen van de jongen.
In sommige gebieden is het een bonte vertoning. Lichte vlakken afgewisseld met donkere velden en stukken waarop wordt gegraasd. Het geprezen mozaïekbeheer waardoor de jongen van de Grutto nog voldoende voedsel weten te vinden. Sporadisch zien we een bont weiland met gekleurde velden. Hier is sprake van botanisch beheer; beheer gericht op bloemrijkdom. Vaker zien we dit beheer langs slootkanten en rietlandjes.
Kleurige hooilanden
Vroeger lagen de hooilanden ver van de boerderij. De landen werden nauwelijks bemest of stonden in de winter onder water. Dit leverde in het voorjaar kleurrijke taferelen op door de opeenvolging van de verschillende planten in de wei.
In het kleirijke veenpolders was het eerst de Pinksterbloem die het weiland zacht roze kleurde. De kleur werd overgenomen door de boterbloemen die het weiland geel kleurde en vervolgens door de veldzuring die er een rode gloed overlegt.
In veengebieden waren het eerst de zeggesoorten die het weiland kleurde. Zwarte zegge die een diep groene kleur geeft. Vervolgens het reukgras met de witte pluimpjes en dan tegen juni de echte koekoeksbloem die het weiland paars kleurde. Langs de slootkant stond de kale jonker.
Hooiland en weiland
Gras is groen. Groen heeft echter veel nuances. Wie een grasland of een hooiland bekijkt ziet flink wat kleurverschillen. Vooral als het gras nog niet al te lang is, is dit goed te zien. Op de droge delen groeit heel ander gras dan op de natte stukken en dat geeft een andere kleur.
In een moderne wei, geschikt voor productie, groeit tegenwoordig maar één soort gras: het Engels raaigras. Diep groen van kleur met glanzende bladeren, staat stijf van het eiwit en geeft dus een hoge melkproductie. Tussen het gras groeien maar heel weinig andere kruiden. Zou dat van invloed zijn op de smaak van de melk en de kaas??? Men adverteert er wat graag mee.
Oude weilanden bevatten vaak een mix van grassen. In een oud weiland kunnen wel meer dan twintig soorten gras en zeggen voorkomen. Er zijn weilanden met een grasmat die al honderden jaren oud zijn. De moderne bemestingsmethoden zorgen er echter voor dat sommige grassoorten er niet meer kunnen groeien en de kruidenrijkdom afneemt.
Om het oude vertrouwde bont gekleurde hooiland weer terug te krijgen, is verschraling door maaien en afvoeren zonder bemesting soms tientallen jaren nodig. Soms gaat men over op het afplaggen van de voedselverrijkte bodem.
Grassen
In de Nederlandse flora staan 160 soorten gras beschreven. 25 soorten staan op de Rode lijst en komen zeldzaam voor. Een gras is een plant met bladeren die veel langer zijn dan breed, holle stengels heeft met knopen en waarvan de bladeren in twee rijen staan. Er zijn zodevormende grassen en polvormende grassen.
Het grootste gras in Nederland is maïs en verwilderde bamboe. Ook riet is een groot soort gras en het Liesgras in de slootkant. Kleine grasjes zijn het straatgras, tussen iedere stoeptegel zichtbaar, en de zilverhaver op de drogere zandplekjes.
In grassen zitten pluimen zoals bij het struisgras, echte witbol en de bochtige smele, of een aar zoals bij het kruipertje dat vaak in "bepiste" boomspiegels staat of een aarpluim zoals bij
vossestaart en timoteegras. Grasbloemen zijn windbestuivers, bij een stevige wind komen er wolken met stuifmeel vrij. Lastig voor hooikoorts gevoelige mensen.
Grassen zijn taaie rakkers want ze kunnen goed tegen grazen en afsnijden. Ze groeien makkelijk weer aan vanuit de stengels maar ook door het vormen van uitlopers in de wortels of uit de voet van de stengel. Kweek de "tuinderkwelling", maakt lange wortelstokken. Ieder kapotgeschoffelt stukje groeit vrolijk weer uit. Tot in de composthoop tiert het welig.
Vroeger rook het hooi lekker geurig. Dit wordt veroorzaakt door het reukgras. Het ruikt naar caramel. Als je een plukje reukgras een tijdje in de hand houdt of in je zak stopt en er aan ruikt komt die ouderwetse geur je neus binnen.
Koeien houden lang niet van alle soorten gras. Als ze de wei ingaan en er staan meerdere soorten gras dan zoeken ze eerst de lekkerste soorten eruit. Mannagras is zo'n soort. Echte witbol vinden ze pas lekker als het gedroogd is tot hooi en aan ruwe smele haal je de tong open dus dat laat je staan.
Grassen worden gedetermineerd op de bloemen en op de manier waarop het blad aan de steel vastzit. Hier zitten de oortjes en de tongetjes die bij ieder gras weer anders zijn gevormd.
Zeggen
Zeggen zijn cypergrassen. Ze lijken op gras maar hebben een driehoekige stengel en de blaadjes staan in drie rijen. Het is dat taaie gras dat scherp aanvoelt. Sommige zeggesoorten worden als sier in de tuin gezet.
Hele grote zeggesoorten zijn de hangende zegge en de pluimzegge. Twee prachtige decoratieve soorten. Ook de hoge cyperzegge met de hangende aren is prachtig. Langs de slootkanten bloeit nu de oeverzegge. Ook dit is een forse plant. Kleinere soorten zijn de vroege en voorjaarszegge. In het bonte hooiland staat volop de zwarte zegge met de diepe grijsgroene kleur en zwarte aren. De term blauwgrasland die vroeger werd gebruikt komt van de blauwe zegge.
In Noord-Holland hebben we nog één heel klein stukje in het Laegieskamp bij Hilversum. In zandige bermen staat de ruige zegge met de behaarde bladscheden en in de duinen staat zandzegge die in stuifvlaktes maar ook langs de druk belopen paden het zand met de gelijkheid van de steken van een naaimachine vastlegt.
De bloemen van de zegge zijn bijzonder omdat de planten eenhuizig en tweeslachtig zijn. Er zitten dus altijd mannelijk en vrouwelijke bloemetjes aan en dan ook in gescheiden aren. Bij de oeverzegge bloeien vaak eerst de mannelijke aren boven in de top met gele pluimen. Pas later zijn de vrouwelijke aren zichtbaar die als dikke trossen lager aan de plant zitten. Ook de zwarte zegge bloeit op een gelijksoortige manier.
Op het internet is ook veel te beleven, klik onderaan.
Boeken over grassen in de boekhandel bij Landschap Noord Holland
Tirion Grasgids Tirion 2002 9052104670
Heukel’s Flora Van Nederland Wolter-Noordhoff 1996 9001583431
Grassen, varens, mossen en korstmossen Spectrum 1980 9027492573
Nederlandse ecologische Flora, deel 5 IVN/VARA 1994 9063010249
Grasses 3 editie Penguin Books London 1984 0140132279
| Links: |
|
Wilde planten en grassen Grassen herkennen Startpagina grassen Gras in de tuin Groenagenda: mooie tuinen bekijken Natuurexcursies in Noord-Holland |
|