| home |
Home
Castricum, 2010
Riet en moeras
 |
Zo heb ik een zaailing van de Kransleeuwerik (Nemesia melissifolia), een nieuwkomer uit Zuidwest Afrika. De plant groeit en bloeit gewoon de hele winter door. Daarmee verraadt de plant zichzelf want planten uit deze streken gaan gewoon in rust.
Riet en moeras
Als er voor Noord-Holland één beeldbepalende vegetatie is, dan is het wel riet- en moeras.
Vorige keer hebben we het over veen gehad. Riet en moerasvegetatie zijn de voorlopers van veenvorming. Lijken de wuivende rietkragen tegen de ondergaande zon hetzelfde, op de keper beschouwd zit er veel verschil in met een grote variatie van planten. Daarom klopt de term riet- en moerasvegetatie beter. Puur riet komt van nature niet voor en ontstaat alleen door aanplant en maaien. In moerasvegetatie groeien naast riet ook veel andere planten zoals lisdodde en grote zegge soorten. Al deze planten noemen we ook helofyten. Ze hebben vaak holle wortels en stengels waardoor zuurstof tot diep in de modder kan doordringen. Helofyten worden gebruikt om afvalwater te zuiveren.
Riet
Riet is een grote grassoort dat wel tot meer dan twee meter hoog kan groeien maar soms ook erg klein blijft. Het bloeit laat in de zomer en daarmee onderscheidt riet zich van rietgras, dat lijkt op riet maar is in de vroege zomer al uitgebloeid. Riet heeft een kransje van haren in de oksels van de bladeren terwijl rietgras een tongetje heeft. Riet groeit uit lange wortelstokken en vormt vaak bovengrondse uitlopers. Riet groeit in losse stengels recht omhoog, een echte zodevormer en geen polvormer zoals het rietgras.
Riet komt voor in brakwater maar ook in zoetwater. Riet is wel kieskeurig wat betreft water en ondergrond. Zo wil riet uit een brakke omgeving absoluut niet in een zoete omgeving groeien of riet van de zandgrond niet op klei en toch is het dezelfde plant.
Wie nieuw riet langs bijvoorbeeld een slootkant wil kan kiezen uit het planten van rietstekken, rietpollen of rietzaad. De keuze hangt af van specifieke omstandigheden. Een deskundige van LNH kan hierover adviseren.
Riet is een natte voeten plant. Met de wortels in het water en in het grondwater. Is het water dieper dan een halve meter dan krijgt riet moeite om bovenwater te komen. Op peil houden van een sloot draagt er toe bij dat riet zich niet verder uitbreidt. De rietkraag houdt vaak plotseling op. Een teken dat het water hier een flink stuk dieper is. Soms staat er vooraan in de rietkraag kleine lisdodde (rietsigaartje). Deze planten kunnen wel tot bijna 1 meter diep water groeien. In de natuur zien we dan ook een overgangsreeks in een rietkraag met verschillende planten.
In het beheer onderscheiden we zomer en winterriet. Dat heeft te maken met het tijdstip van maaien. Zomerriet is meestal bloemrijk en wordt jaarlijks eind augustus begin september gemaaid. De rietkraag put dan uit en andere (bloemrijker) soorten krijgen meer kans. Het zijn vaak redelijk droge rietlandjes of trilveentjes waar dit beheer mogelijk is. Het riet van deze landjes werd vroeger wel gebruikt als strooisellaag in de stal. Was het erg kruidenrijk dan gebruikte de boer het ook wel als apotheekhooi. Zieke of zwakke koeien kregen dit hooi waarin de gedroogde kruiden de heilzame werking gaven.
Winterriet wordt eens in de vier jaar of als het ijs dik genoeg is gemaaid. Dit levert een mooie dikke rietkraag op die bijvoorbeeld heel goed een oever voor afslag kan beschermen. Dit riet is soms geschikt voor dekriet. Dekriet voor daken wordt meestal apart geteeld en na een jaar al gesneden.
Koeien zijn gek op de jonge suiker en eiwitrijke spruiten van het riet in het voorjaar. Wil je van hinderlijk riet af dan moet je het vroeg maaien als de spruiten zo'n vijftien centimeter boven de grond staan.
Rietvegetaties zijn voor veel broedende vogels van belang. Zeldzame vogels als roerdomp, waterral, blauwborst en kiekendief broeden in het riet. Meer bekende vogels zoals de kleine karekiet, je hoort me wel maar ziet me niet, rietgors, rietzanger en waterhoen zoeken ook een plek in het riet. Bij het beheer blijft er daarom altijd voldoende riet staan om de dieren ook in het nieuwe jaar weer een kans te geven.
Niet alleen vogels maar ook verschillende muizensoorten houden van riet zoals de dwergmuis, woelmuizen, waterspitsmuis en noordse woelmuis. kikkers, ringslangen en watersalamanders vinden er een goed plekje. In de holle stengels overwinteren veel insectenlarven die het jaar erop weer uitvliegen en voedsel zijn voor de vogels.
Moerasvegetatie
Het verschil met alleen maar riet is de samenstelling met andere planten. Kleine en grote lisdodde, moeras en oeverzegge, galigaan, mattenbies, engelwortel, koningsvaren, moerasmelkdistel en russen zijn de grote jongens. Kleinere planten zijn de kleine en grote watereppe, moerasscherm, watermunt, wolfspoot, moeras en kamvaren, lepelblad, moeraskers, moerasspirea, moerasrolklaver, moeraslathyrus en nog veel meer.
Vanaf het open water heeft iedere grondsoort en watertype een karakteristieke begroeiings- reeks. Eerst zijn er de drijfbladplanten met watergentiaan, waterlelie en gele plomp. Vooraan in de rietkraag staat vaak kleine lisdodde met die kleine sigaartjes en een uitstekende lange punt. Dan het riet en vervolgens het rietgras op beschadigde stukken of het harig wilgenroosje, moerasmelkdistel die er hoog boven uitsteekt, de moeraspirea met de roze pluimen en dan een veel lagere begroeiing die overgaat in de landplanten met pinksterbloem of heel fraai echte koekoeksbloem.
Moerasvegetaties zijn van groot belang voor veel insecten en vlinders. Vogels foerageren in deze vegetatie en een aantal soorten broedt erin.
Het beheer van moerasvegetatie is gelijk aan ruigtebeheer. Jaarlijks wordt eenderde tot de helft van de vegetatie gemaaid. Zet het maaisel op een broeihoop bijvoorbeeld voor ringslangen die er eieren in afzetten of als deze er niet zijn voor muizen en kikkers om in te overwinteren.
Internet:
Tikt u bij Google "moerasvegetatie" in dan vindt u veel informatie over aanleg en beheer. Voor riet is er wat voorwerk verricht want onder deze benaming komen veel site's voor die niets met riet te maken hebben.
| Links: |
|
Riet Rietsnijden en rieteelt in het Naardermeer Riet om op te blazen Dakriet Riet en moerasvogels Moerasvogel Roerdomp Excursies in de Noord-Hollandse natuur |
|