Kievitonderzoek van dag voor dag

31 mei: Meer water, meer vreugde

Op de greppel plas-dras in Oterleek hebben de weidevogels het erg goed gedaan dit seizoen. In totaal lagen hier meer dan 100 nesten, waarvan een groot deel op en rond de greppels. Circa 80% van de nesten zijn uitgekomen en ook een groot deel van de pullen is vliegvlug geworden. Vrijwilliger Willem Overweg verplaatst eens in de week de slang van de waterpomp naar een andere greppel, waardoor de ene greppel natter is dan de ander. Hierdoor hebben de pullen keuze uit natte of minder natte greppels. Op deze foto, gemaakt met een wildcamera, een tureluur en een jonge kievit in een greppel. 

15 mei: Kieviten op Wieringen

Dit voorjaar ging het kievitonderzoek ook van start op Wieringen. Op drie locaties wordt hier gekeken naar de gekleurde kieviten. Het begon hier wat minder rooskleurig dan op andere locaties in Noord-Holland, maar daar lijkt nu verandering in te komen. Afgelopen week zijn er nieuwe nesten gevonden op een maïsperceel: acht kievits- en twee scholeksternesten en vermoedelijk één gele kwikstaartnest. Eerder dit voorjaar werden hier 3 kieviten gemerkt. Alle drie de nesten kwamen uit, maar de pullen hebben het vermoedelijk door koude omstandigheden niet gehaald. Ook werd er toen één gemerkte kievit dood terug gevonden op de weg. Over enkele weken worden er op dit perceel nog 3 kieviten gemerkt. We hopen op meer succes.

Geen draagmoeder, maar draagzuster

Op een andere locatie op Wieringen wordt al enkele weken gekeken naar de gemerkte vrouwtje kievit Maxime. Toen het nest van Maxime uitgekomen was, werd ze gezien met pullen en een mannetje op een paardenweitje. Slechts twee dagen later werd er een nieuw nest gevonden op het maïsperceel met vier eieren. Toen vrijwilliger Max Couperus beter het nest ging bekijken, bleek dat kievit Maxime op het nest ging zitten, terwijl haar pullen verderop met het mannetje liepen. Dit betekent dat het kievitmannetje twee vrouwtjes had, waaronder Maxime. Terwijl Maxime haar nest had uitgebroed, heeft een ander vrouwtje een nest met eieren gelegd waar Maxime nu weer op aan het broeden is. Aangezien (weide)vogels per dag één ei leggen, kunnen de eieren niet van Maxime geweest zijn. Hierdoor kunnen wij met zekerheid zeggen dat de eieren van een andere kievit zijn en dat maakt Maxime een soort draagzuster. Dit komt wel vaker voor maar blijft toch bijzonder.

Kieviten vlieg vlug met dank aan boer en vrijwilliger

In Heiloo op het land van Wilco Brouwer de Koning helpen vrijwilliger Michel Mannes (links) en Henk Out (rechts) bij het beschermen van de weidevogels. Daarnaast zijn ze ook druk bezig met het kievitonderzoek. Op de percelen van het onderzoek zijn 6 kieviten gemerkt. Helaas loopt er nu nog één gemerkte kievit met één pul (Sineke). De overige gemerkte kieviten zijn na het verlies van de pullen niet meer terug gekomen. Toch lopen er op het maïsland nu 24 kievitpullen die over enkele dagen vlieg vlug zijn. Een aantal kieviten zijn ook al begonnen met de tweede leg. Dat is ook goed te merken, want zaterdag hebben Henk en Michel daar nog zo’n 15 nesten bij gevonden.

Vrijwilligers, vogels en vossen in Oterleek

Ook in Oterleek op het greppel-plasdras van Gerard van der Krogt is er veel succes als het gaat over pullen. Clementine van der Heijden en Willem Overweg (foto boven) houden twee keer in de week de vogels met pullen in de gaten en zoeken ze naar nesten. Door deze toegewijde vrijwilligers krijgen we veel relevante informatie over de weidevogels in dit gebied. Er zijn in Oterleek vier kieviten gemerkt en ze hebben allemaal nog één of meer pullen. Ondanks dat er een vos rondloopt overleven de pullen het nog goed. Voor de nesten is dit helaas minder het geval. In totaal zijn er zo’n 20 nesten leeg gegeten.

Vreemde waarneming

Yvonne van Leeuwen, een vrijwilliger die meehelpt met het kievitonderzoek in de Eilandspolder, volgde op 2 mei haar laatste cursusavond van de vogelcursus in Zaanstreek. Een deel van de cursus werd gegeven door Rob Koeman. Hij vertelde over zijn waarnemingen in het Guisveld en vertelde vervolgens over een kievit die hij zag met een roze buik. Hij begreep er niets van en heeft het gemeld op waarnemingen.nl voor een mogelijke verklaring. De hele zaal lag in een deuk om het verhaal en gelukkig kon Yvonne de zaak ophelderen en vertellen over het kievitonderzoek. Vermoedelijk is de gekleurde kievit op zoek naar een andere omgeving om aan een tweede leg te beginnen.

Ook actief op Bevrijdingsdag

Michel Mannes is op Bevrijdingsdag met boer Wilco meegereden op de trekker tijdens het frezen om de kuikens van kieviten, tureluurs en grutto’s te beschermen. Gelukkig heeft hij slechts één keer in moeten grijpen om een pul weg te halen. Alle andere kuikens zette het op een lopen. Helaas zagen Wilco en Michel niet als enige de pullen wegrennen op het maïsland. Ook meeuwen hebben hier en daar een pul te pakken gekregen. Toch heeft Michel die avond daar nog 15 pullen geteld!

 

4 mei: Kievit zoekt beschutting

In dit winderige voorjaar is het voor kieviten van groot belang om oud grasland te hebben met pollen, greppels en gevarieerde begroeiing. 

23 april: Goed beschermd

Gea Kool en Marten Blok hebben op 23 april een observatie-ochtend gehouden op de Polderweg te Wieringen. De 3 kievit-paartjes die eerder gevangen zijn, zijn vastberaden om hun eieren uit te broeden. Toen de vrijwilligers de kievitsnesten naast het onderzoeksperceel wilden beschermen voor landbouwwerkzaamheden waren er al een paar nesten uitgekomen. Eén nest was zelfs nog bezig. Gelukkig zijn deze nesten met succes beschermd en kwam het mannetje en het vrouwtje terug bij het nest. Dankzij de kievit-paartjes van andere percelen krijgen kauwtjes en zelfs blauwe kiekendieven niet de kans om te jagen op het onderzoeksperceel.


Op 23 april was Camilla Dreef, ambassadeur van Vogelbescherming, aanwezig bij het vangen van kieviten.

20 april: Greppel-plasdras doet het goed!

Vrijwilliger Theo de Wit en Yvonne van Leeuwen houden gedurende het kievitonderzoek een oogje in het zeil bij de greppel plas-dras van Jaap Bark. Hier zijn op ongeveer één hectare 8 kievit-, 3 grutto-, 2 scholekster- en 3 meerkoetnesten gevonden. In de jaren vóór het kievitonderzoek was er op dit perceel niet of nauwelijks een weidevogel te vinden. De gevangen kieviten Hilde, Susan en Jaap zijn op 20 april nog op het nest gezien. Hilde is uitermate waakzaam en agressief en kievit Jaap (mannetje) is regelmatig op het nest te vinden. Er wordt verwacht dat de eieren van alle drie de kieviten deze week uitkomen. Helaas geen enkel teken van broedende kieviten op het referentieperceel, mogelijk door de aantrekkelijkheid van de greppel-plasdras.

18 april: Kievit Madelon met pech

Kievit Madelon op het greppel-plasdras van Willem Noom heeft pech gehad maar haar nest. Eerder zagen de vrijwilligers Willem en Clementine slechts één kuiken bij kievit Madelon, terwijl ze een nest met 4 eieren had. Er werd verwacht dat het slechte weer de oorzaak was van het verlies van de kuikens, maar dit bleek niet geheel te kloppen. Bij het weghalen van de stokken lagen er nog 2 verlaten eieren in het nest. Eén ei was al half uit, maar het kuiken zat vast in het vlies. Madelon heeft dus gewoon pech gehad met haar legsel.

19 april: Ook kieviten gekleurd op Wieringen

Inmiddels zijn er vier kieviten gevangen op Wieringen. Daar wordt gekeken naar kieviten op maïsakkers met een gras- of akkerrand. Hebben zij met hun kuikens meer kans dan zonder een maatregel? Doorgaans broeden de kieviten wat later in het noorden (hoe noordelijker, hoe kouder), vandaar dat er hier nu pas wordt gekleurd. Vrijwilligster Gea Kool laat hier kievit Geertje los, die weer snel naar haar nest ging bij boer Marco Heijblok. Door de kleuring kunnen vrijwilligers en onze stagiair Barend de Boer de oudervogels en de jongen volgen. We werken samen met de agrariërs van o.a. Anv Hollands Noorden. 


Zo ziet de hand van een kievitonderzoeker er uit wanneer de handschoen scheurt.

19 april: Ook gekleurde hand

Zo ziet de hand van een kievitonderzoeker er uit na een dagje kieviten vangen. Op Wieringen zijn vier kievieten gevangen en daarbij krijgen de vogels een onschadelijk verfje op  eiwitbasis op de veren. Dit verdwijnt na de rui. Zo kunnen de onderzoekers ze volgen met hun jongen. Als je handschoen dan scheurt, ben je als onderzoeker ook 'herkenbaar'.


18-4: Oterleek: Gerard heeft jongen!

Vrijwilliger Willem Overweg van onderzoekslocatie Polder Oterleek kwam bij het verleggen van de slang van de waterpomp het nest van de gemerkte kievit Gerard tegen. Toevallig waren de eieren net uit! Vier schattige jongen op het nest.

18 april: pullen en het koude weer

Vrijwilliger Michel Mannes meldde ons dat hij de eerst gekleurde kievit uit dit onderzoek teruggevonden heeft met pullen (foto hieronder). Die eerste kievit werd destijds gekleurd in het onderzoeksperceel nabij Heiloo. Op de percelen van Willem Overweg en Clementine van der Heijden (bij boer van der Krocht in Polder Oterleek) lopen inmiddels ook jonge kieviten. Hun Madelon loopt maar met één pul rond, net als de andere kieviten op de percelen. Willem denkt dat het koude weer van de afgelopen dagen daar de oorzaak van is. 

14 april: Het kleuren gaat nu hard!

Vandaag werden op de locatie Krommenie drie kieviten gevangen: Marieke, Kiki en Ciske. Kievit Elles, die daar eerder werd gekleurd loopt nu met jongen rond! In Heiloo kreeg de gevangen Sientje vandaag een kleurtje. In Oterleek kleurde Maarten Hotting vandaag ook een kievit. In Holysloot werden Anne en K3 gekleurd. Deze laatste kievit (k3) werd vorig jaar ook gevangen! Dat weten we doordat de kievit een pootring draagt die we vorig jaar aanbrachten. Dit is de tweede kievit die we dit jaar hebben teruggevangen. De verwachting is dat de eieren uit het nest van K3 vandaag of morgen uitkomen. Hopelijk heeft het kievitgezin dit jaar meer geluk. Vorig jaar overleefden de jongen het voorjaar helaas niet.

13 april: De eerste pullen uit het ei!

Op de onderzoekslocatie nabij Heiloo bij de vrijwilligers Michel Mannes en Henk Out zijn afgelopen dinsdag de eerste pullen gezien op het maatregelperceel. Op het referentieperceel is er een oudervogel met jongen onder de vleugels gezien, dus ook daar lopen pullen. Vanaf nu kunnen  de vrijwilligers de jonge keivitgezinnen volgen.

12 april: Op veel meer locaties zijn kieviten gekleurd

Inmiddels zijn er op vijf verschillende onderzoekslocaties kieviten gekleurd en hebben vele kieviten een naam gekregen. Zo lopen Hilde, Suzan en Jaap in West-Graftdijk met een rode flank of borst. In Krommenie zijn dat Elles, Meike en Lieke. De onderzoekslocaties in het noorden laten nog even op zich wachten. De kieviten zijn daar altijd wat later met broeden vanwege het wat koudere weer.

 

Debby Doodeman nabij Heiloo

1 april: De eerste kieviten zijn gekleurd

Op zaterdag 1 april 2017 werd de eerste kievit door Jan van der Winden gekleurd op de percelen van boer Wilco Brouwer de Koning, nabij Heiloo. Vrijwilligers Henk Out (foto rechtsboven) en Michel Mannes waren aanwezig, net als boer Wilco, Maarten Hotting en Debby Doodeman (foto boven). Op het onderzoeksperceel werden die dag kievit Puck, Fancy en Nina gekleurd, op het referentieperceel werden Maggy en Debby gekleurd.  Een derde kievit zal op dit perceel in een later stadium worden gevangen. Nu kunnen de vrijwilligers de kieviten volgen in het veld. 


Willem Overweg in Polder Oterleek

Achtergrond onderzoek

Het gaat niet goed met de Nederlandse kievitpopulatie. Daarom was 2016 door Sovon Vogelonderzoek Nederland en Vogelbescherming Nederland uitgeroepen tot het Jaar van de Kievit.
De oorzaak van de achteruitgang is onduidelijk, wel zijn er sterke aanwijzingen dat te weinig kievitenkuikens het voorjaar overleven. Landelijk zijn Sovon en Vogelbescherming daarom onderzoek gestart om de overleving van kievitkuikens te kennen. Dankzij onze Beschermers kon Landschap Noord-Holland in 2016 samen met agrariërs en vrijwilligers starten met een pilot project waarin maatregelen werden getroffen die op hun effectiviteit onderzocht worden.
In 2016 zijn er op tien verschillende locaties maatregelen uitgevoerd en zijn legsels bijgehouden en zijn kieviten op de percelen gekarteerd en kievitfamilies gevolgd. In 2017 geven we vervolg aan dit onderzoek, daarbij nemen we de verbeterpunten mee van het voorgaande jaar.

Met boeren en vrijwilligers

Het onderzoek wordt uitgevoerd door vrijwilligers, in samenwerking met Jan van den Winden Ecology, en met behulp van agrariërs die zijn aangesloten bij het agrarisch collectief Hollands Noorden en agrarisch collectief Water, Land & Dijken in Purmerend.


Helpen kievitmaatregelen?

Doel is uit te vinden of een ‘greppel plas-dras of een grasrand rond een akker helpen bij het opgroeien van jonge kieviten. Daarom wordt op vijf bedrijven met een ‘greppel plas-dras’ met in de buurt een referentieperceel gekeken of er verschil is in overleving van de kuikens. Ook op vier bedrijven met een grasrand rond een maïsperceel gebeurt dit. Door op elk perceel drie kieviten van een kleurtje op de borst te voorzien, kunnen vrijwilligers met hun verrekijker of telescoop de kievit volgen en onderzoeken hoeveel kuikens  groot worden.

Bijdragen aan het kievitonderzoek kan ook nog.