Boerenerf

De voorjaarsplanten hebben de levenscyclus erop zitten en zijn weer in rust. Het speenkruid is volledig verdwenen en ook het loof van de sneeuwklokjes, lenteklokje en krokussen is op retour. Het fluitenkruid is weer uitgebloeid. In de slootkanten staat de gele lis te bloeien en de echte valeriaan. Tussen het riet is het harig wilgenroosje nog niet zover. In de bermen staat het gras hoog als ze al niet gemaaid zijn. Het wordt de tijd voor de echte zomerbloeiers.

Boerenerven daar gaat het vandaag over, een oase met bloemen, fruit, bomen en struiken. Eens een heel ander onderwerp waar Landschap Noord-Holland zich ook mee bezig houdt en dat in de Groenrubriek thuis hoort.

Landschapsbeheer Nederland start 10 juni met de actie "Kijk mijn erf" om het traditionele boerenerf te promoten. Ook in Noord-Holland doen we mee. Op de website www.kijkmijnerf.nl is veel te zien.

Wat is een boeren erf
Het boerenerf is de grond rondom de boerderij waar niet direct de verbouw van producten of beweiding is, maar de verwerking en de opslag van de producten zijn. Naast de boerderij, en het woonhuis, komen er op boerenerven verschillende type schuren voor.

Op een akkerbouwbedrijf staan hoge grote schuren voor de aardappelen en bieten. Vroeger was dat een speciale schuur die verzonken in de grond lag met een geïsoleerd dak tegen de vorst. Op een melkveehouderij staat een loopstal met een melkkuil. Deze schuren zijn minder hoog en open. Soms is er een grupstal of een potstal en dan is er een mestplaat.

Hier is ook een kuil voor het voer of zoals vroeger de hooimijt en in Noord-Holland de typische hooischuur. Vaak is er een open kapschuur met al het materieel zoals maaiers, trekkers, ploegen, combines etc. Een fraaie poort bij de ingang, een pomp, en een gastank maakt het boerenerf compleet.

Rondom het erf groeit een singelbeplanting. Hoge bomen met eronder struiken of alleen bodembedekkers. De laatste singel tref je aan bij veehouders die graag vanuit de boerderij het vee willen zien en dan onder de bomen door kunnen kijken. Het gesloten erf met struiken is te vinden bij de akkerbouwer die de wind en kou graag weghoudt van het erf.

Op de zuidzijde van de boerderij is de bongerd of kleine boeren boomgaard met hoogstam fruit. Soms is die omgeven met een besdragende struikrand. Aan deze zijde ligt ook de moestuin van een haag voorzien met struiken. Aan de ander kant van de boerderij lag een weitje voor zieke koeien, een geit en wat schaapjes. Soms in gebruik als bleekveldje voor de was.

Tegen en voor de boerderij staan vaak leilinden of andere knotbomen zoals wilg en knotiep. De bomen geven schaduw in de zomer en beschutting in de winter. In de boerderij ligt de kaasmakerij of de bewaarplaats voor eten achter de bomen. Het knothout werd voor allerhande zaken gebruikt.
Achter op het erf staat de walnotenboom. De boom geeft schaduw op het erf want hij groeit breed uit.

Verder was het een goede bliksemafleider als hoogste boom op het erf. Muggen houden niet van deze bomen. Nuttig dus en daar ging het om.
Aan de wegzijde van de boerderij toonde de boer en vooral de boerin de rijkdom. De siertuin met bijzondere soorten mooie haagjes in renaissance stijl en bij de poort twee fraaie rode beuken of kastanjes. Vooraan een bloementuin waar het hele jaar wat bloeide. Een lust voor het oog. Wat minder rijke boeren hadden gras met een klein perkje.
Oude erven zijn meestal omgeven met een zogenaamde hoogwatersloot met bloemrijke kanten.

Het boerenerf onder druk
Het oude erf past niet meer in het moderne boerenbedrijf. De machines zijn groter, de vrachtwagen moet erf op kunnen, er zijn driemaal zoveel koeien, kortom het erf is te klein en de boer wil uitbreiden. Een nieuwe kapschuur, een andere loopstal en misschien wel een nieuwe bredere ingang. Het groen moet dan al snel wijken en daarmee ook de natuur.

Naast de bedrijfsvoering is het boerenleven veranderd. Meer vrije tijd, een zitje op het erf, geen tijd meer voor de moestuin of de boomgaard en een plekje voor de auto's. Er zijn boeren die stoppen en het erf staat niet meer in dienst van de agrarische productie.

Andere erven zijn verkocht aan 'stadse' lui zou de plattelander zeggen. Nieuwe landschappers is een betere naam. De nieuwe bewoners zijn onbekend met het traditionele erf. Hoe onderhoud je een boomgaard? Of een singel? Welke soorten bomen en struiken waren gebruikelijk? Ook stellen zij nieuwe eisen aan het erf; een zitje, privacy vanaf de weg, schaduw, parkeerplaatsen, een paardenbak of een siervijver. Kortom boerenerf dat het platteland siert staat onder druk.

Een erf inrichten
Eerst gaat u op zoek naar het traditionele erf. Van vader op zoon werd het overgedragen. Welke soorten, hoe hoog waren de bomen en op welke plek stond wat; traditie. U vindt dat terug in oude foto's. Een enkele keer is er een plattegrond. Soms kan moeders het nog vertellen hoe het was. In de buurt is vast wel een traditioneel erf. Hoe ziet dat er uit? Misschien is er wel een boekje of artikel over verschenen en zijn er voorbeeld erven in de buurt.

Vervolgens kijkt u naar de wensen. Wat wilt u op het erf en waar geeft u dat op een traditionele manier een plek. Dus de parkeerplaats achter op het erf of opzij, de zithoek in de schaduw en in de zon, bredere oprijlaan en poort, de paardenbak achter. En dan; kunt u de parkeerplaats met een haag van streekeigen soorten omgeven. Welke hoogstamfruitbomen plant u, hoe verbreedt u de dam; weer met steentje of dicht met een duiker? Zet u kastanjes of esdoorns of weer een andere soort bij de poort?

U wilt een groenblijvende haag maar coniferen zijn niet streekeigen en dus kiest u voor hulst of taxus of toch maar een haagbeuk. Een nieuwe hoogwatersloot met een bloemrijke zone in plaats van een vijver; een ouderwetse boeren bloementuin waar vlinders en bijen op af komen; de oprijlaan met leilinden; leifruit aan de zuidkant van de schuur; een ruig rommelhoekje; de schuur open voor zwaluwen enz. enz. Kiezen dus voor een modern erf op traditionele wijze vorm gegeven.

Moet dat zo?
Ja, want boerenerven vertellen over de geschiedenis van het land; vormen voor een groot deel het landschappelijk beeld; geven kleur en geur aan de omgeving; zijn oase's van soortenrijke natuur in het open boerenland voor planten en dieren; zijn erfgoederen waar we allemaal van genieten, boer, nieuwe landschapper, fietser, toerist, recreant, de buurt en de bewoners zelf. Een mooi erf wordt graag gezien en dat is wat de actie Kijk Mijn Erf wil uitdragen.

bron: www.landschapnoordholland.nl
datum: 08 september 2010
auteur: Norbert Daemen, info@landschapnoordholland.nl
laatste wijziging: 08 februari 2006