| home |
Home
Castricum, 2010
Planten langs de slootkant
Planten groeien goed in een broeikas. Zo ook de afgelopen periode. Gematigde temperatuur, veel vocht en regelmatig zonneschijn maken deze zomer groener.
Juli en augustus zijn vaak de maanden van verdorren. In zuidelijke streken wordt alles bruin onder de verzengende hitte. Maar dit jaar is het hier prachtig groen en de planten doen het prima.
Langs de snelweg roze plekken met bloeiend zeepkruid en het geel van het boerenwormkruid. Ook de teunisbloem en het bezemkruiskruid staan al lang te bloeien en de slootkant wordt paars gekleurd door de kattenstaarten.
Dat het warmer wordt blijkt uit de uitbreiding van onze flora. 50 nieuwe soorten opgenomen op de standaardlijst, vrijwel allemaal uit zuidelijke streken. Zo ook het doorschijnend sterrenkroos op de Diemerzeedijk gevonden door medewerkers van Floron. Overigens de moeite waard om eens langs te fietsen. Er is hier veel ingezaaid, een eldorado voor vlinders en andere insecten.
De slootkant
Op de eerste plaats zijn er in Noord-Holland vele kilometers slootkanten. Een gigantisch ecologisch netwerk dat ruimte biedt aan veel plantensoorten. Slootkanten zijn de overlevingsplaats van planten die niet kunnen overleven onder het geweld van maaien en bemesten van het weiland of de akker.
De slootkant is een overgang in de natuur; een overgang tussen nat en droog. De soortenrijkdom in overgangen is altijd groot en slootkanten met honderd verschillende soorten planten is bij een goed beheer eenvoudig haalbaar.
Naast de droge en natte overgang hebben slootkanten ook een verschillende ligging ten opzichte van het zonlicht. Ook is er verschil in beweiding of hooiland, schoningskanten of in verschillende grondsoorten.
Verschillende slootkanten
Hoe geleidelijker de overgang tussen water en droog des te meer ruimte voor verschillende planten. Is de oever steil dan is er dus ook minder ruimte voor planten.
Er zijn verschillende inrichtingsmogelijkheden die ook rekening houden met het gebruik en het onderhoud; de geleidelijke oever en de plas/drasoever. Bij de eerste wordt de oever langs een flauw verlopende heling gegraven. Dit vraagt veel ruimte en werkt het best als het water niet te ver onder het maaiveld staat. Afgetrapte oevers zijn gemakkelijk op deze manier om te vormen.
Bij een plas/dras oever wordt de oever vlak afgegraven net boven of net onder de waterspiegel. Dit kan heel goed op plaatsen waar het water diep onder het maaiveld staat. De steile wand die ontstaat door uitgraven wordt soms gebruikt door oeverzwaluwen.
In veenweidegebied staat water hoog. Door het niet bemesten van de slootkant, later maaien of uitrasteren van vee, kan binnen enkele jaren een bloemrijke oever ontstaan.
Verschillende planten
Vanaf het water naar de kant eerst de waterplanten, dan planten die met de wortels in het water staan maar alle groene delen boven het water uitsteken, de helofyten zoals riet en lisdodde, pijlkruid, egelskop.
Vervolgens de planten die met de wortels in het water staan maar de rest bovenwater zoals dotters, kattenstaart, harig wilgenroosje, tandzaad,
koninginnenkruid de zogenaamde moerasplanten en vervolgens de grondwater afhankelijke soorten.
Soorten die droog staan maar met de wortels net tot op het grondwater wortelen zoals de zeldzame spaanse ruiter, waterkruiskruid, grote wederik en moerasspirea. Afhankelijk van bodem en brakheid van het grondwater komen weer andere soorten voor zoals moeraszoutgras, zulte en heemst.
Ook zijn er soorten die houden van 'tijdelijk' onder water staan. Daarnaast zijn er ook zogenaamde amfibische soorten die zowel op het land als in het water leven zoals veenwortel en de fijne waterranonkel.
Pionieren
Langs de slootkant gebeurt veel; maaien, vertrappen, afspoelen, uitdrogen, vernatten, vermesting, ondergraving en bedekking met slootvuil. Het is dus pionieren omdat het ontwikkelingsstadium voortdurend weer een stapje wordt teruggezet.
Een aantal zeldzame plantensoorten is merkwaardig genoeg afhankelijk van deze pionierssituaties. Deze planten kunnen heel lang als zaad in de bodem overleven. Valt er dan een gat in de oever door afslag of vertrapping dan zijn deze soorten tijdelijk weer terug. Het prachtige moeraskartelblad en rode waterereprijs zijn hiervan voorbeelden.
Genezen en eten uit de slootkant
Een koe die zich niet lekker voelt eet het kruid uit de slootkant dat ze nodig heeft. Naast de geneeskrachtige planten uit de slootkant, kunnen we er ook van eten.
De twee bekendste eetbare soorten zijn waterkers en kalmoes. De eerste is verkrijgbaar in de winkels en wordt speciaal gekweekt. Een pesto met waterkers en enkele blaadjes waterpeper is aan te bevelen. De kalmoes, een aronskelkachtige, is bekend van de berenburg. Merkwaardig genoeg een plant die hier voorkomt door uitsluitend vegetatieve vermeerdering. Losgeslagen wortelstokken groeien elders weer uit.
Indicatorsoorten
In het agrarische natuurbeheer hebben slootkanten een eigen plek gekregen. De slootkant kon deze ruimte krijgen door de nieuwe manieren van bemesten en verbod op gebruik van bestrijdingsmiddelen. Boeren zagen in dat de slootkant bijzondere waarde heeft. Door een aangepast beheer van later maaien, zorgen voor veedrinkplaatsen en soms aanpassing door vergraven en plaatsen van een raster of een speciale vooroever met wilgentenen, nam de soortenrijkdom toe.
Om het landgebruik en de moeite te belonen zijn zogenaamde indicatorsoorten benoemd. De boer die meedoet geeft zijn aandeel in een aantal (k)m slootkant op. Eens in het jaar komt de controleur en telt het aantal indicatoren. Hoe meer soorten hoe meer geld de boer ontvangt. Het aantal soorten neemt toe naarmate het beheer langer en beter wordt uitgevoerd. Zaaien en aanplanten is er niet bij!!
Tuin aan de slootkant?
Heeft u een tuin aan de slootkant, informeer dan naar de mogelijkheden om de kant natuurvriendelijk in te richten. Wellicht dat een vriendelijke beschoeiing of een mooie plas/dras oever u tuin siert.
Boeken over slootkantplanten
Veldgids Water- en oeverplanten, KNNV uitgeverij, isbn 9050111513.
Planten in de polder (helaas nauwelijks verkrijgbaar), Schuit en Co, isbn 9060974689.
|