| home |
Home
Castricum, 2010
Landschapselementen
Pinksterbloemen, geelrood kleurende weilanden, uitbundig bloeiende kastanje bomen en meidoorns. Het lichte groen van de bladeren afgewisseld met hier en daar een rode beuk. Een bos vol zingende vogels, kortom helemaal voorjaar en dus genieten voor natuurliefhebbers. Gelukkig voor de natuur is dit voorjaar nogal nat. Kan de natuur best gebruiken omdat de winter weer relatief droog was.
Vandaag gaat het over het landschap, vooral de elementen die dat landschap vormen en de wilde planten die hierin groeien. Waar denkt u aan bij het Noord-Hollandse landschap? Heeft u al bordjes zien staan in tuinen?
Wat vormt een natuurlijk landschap
Bijna iedereen heeft als kind met zand en water gespeeld. Ik herinner me nog heel goed hoe we na een regenbui in het zandpad achter het huis, rivieren groeven waarmee we de grote plas lieten leeglopen. In de zandbak maakten we bergen met een tunnel, een kasteel, wegen en zochten takjes en bladeren om ook bomen in ons landschap te hebben. Het was een goede manier om de grote wereld te leren begrijpen.
In het echt gaat het ook zo. Behalve dat er geen grote hand in de grond wroet, spelen er wel allerlei processen een rol. Onlangs werden we nog opgeschrikt door een tsunami. De Oceaanbodem werd over een lengte van 1000 km. even opgetild. In onze streken gaat het er doorgaans rustiger aan toe. Het gaat dan over aanslibben van de Waddenzee, afslag van de kust na een najaarstorm, weer laten stuiven van duinen, open maken van een slufter, dichtslibben van de havens, nieuwe kustvorming voor Zeeland. Het zijn allen landschapvormende processen.
In het binnenland is het rustig geworden. Daar zijn de processen stevig aan banden gelegd. Hoewel, hier en daar mag een beek weer meanderen, geven we de rivieren weer de ruimte en stoppen we met drinkwaterwinning in het duin. De natuur gaat haar gang en zo vindt bijvoorbeeld bodemvorming voortdurend plaats; een proces van uit en inspoeling van mineralen soms versneld onder invloed van zure regens.
In het landschap vinden we de processen terug als duinen, veenriviertjes, meren, geulen, reliëf van oude stroomgeulen, de verschillende grondsoorten en grondlagen, stuwwallen, zwerfkeien, kadetjesland, of als veenklompen langs de kust.
Wat vormt het cultuurlijke landschap
In Nederland, wordt er wel gezegd, is niets meer natuurlijk of bijna niets meer. Alles is aangeraakt door de mensenhand. De mens kwam eerst als jager/verzamelaar in het landschap. Niet alleen dieren werden gejaagd maar er werden ook kruiden geoogst. Dit veranderde, behalve de nederzettingen en de sporen van de zomerverblijven, nog weinig aan het landschap. Wel waren er al paden en bekend zijn ook de grafheuvels.
Vanaf het moment dat de mens gewassen verbouwde, werd het landschap ingericht. In Noord-Holland vond dit pas echt plaats in de late middeleeuwen. Venen werden ontwaterd vanaf de oeverwallen van de veenriviertjes. In andere gebieden wierp men terpen op en weer later de eerste dijken door monniken handen gemaakt. Bos en struweel verdwenen en een open weidelandschap ontstond. Op plaatsen waar de grond waardeloos was, kon altijd nog wel een bosje groeien.
Rond de huizen en gehuchtjes werden hagen geplant om de wind, zand en de wolven buiten te houden. Er waren heilige plekken in het land waar een dikke eik bleef staan of waar een bron was met genezend water. Het riet langs de riviertjes en meren werd gesneden voor dakbedekking. De Mattenbies voor kleden en stoelzittingen en de wilgentwijgen voor manden mee te vlechten. Dicht bij huis stond het vee en de weilanden waren hier het best bemest. Hoe verder van huis des te schraler waren de hooilanden.
Dus, hagen, bosjes, losse bomen, laanbomen, slootjes, poelen, wegkruisen, poorten, erfbeplanting, hoogstam boomgaardjes, singels, bloemrijke bermen, kerkepaden, dijken en dijkjes, knotbomen, lindebomen, rietoevers en nog veel meer vormden met elkaar als losse elementen in combinatie met de natuurlijke elementen het landschap.
Onder druk
Veel landschapselementen staan onder druk en dreigen te verdwijnen. Daarmee verdwijnen ook veel plekjes waar de wilde flora en fauna leeft. Dit komt door moderne agrarische bedrijfsvoering, aanleg van wegen en woonwijken. Ook het onderhoud vraagt veel tijd en menskracht en dat maakt het kostbaar. Verlies van de kennis van het onderhoud omdat de nieuwe bewoners en hoveniers niet meer op de hoogte zijn van de tradities en streekeigen kenmerken. Hoe hoog knot je een knotboom of hebben de leilinden hier een wilde vorm of groeien ze in een blokvorm? Welke soort bomen zetten we bij de poort? Weet u nog?
Planten
Juist nu in het voorjaar is alles zo mooi ontwikkeld en zichtbaar. Bermen vol met Fluitekruid, Boerenkant of zoals dat in Zeeland heet Toeterloof en het gele Kool- en Raapzaad. Wie weet nog hoe je een fluitje maakt van het fluitenkruid? Maakt u nog bloemenkransen van Madeliefjes met de kinderen? Bloeiende bermen met Scherpe boterbloem, Gewone ereprijs met hemelsblauwe bloempjes, Akkerhoornbloem, Pastinaak, Grote brunel en Margrieten sieren het landschap.
Stel je voor dat de prachtige bloeiende boomgaardjes langs het Gein, in West Friesland bij en in de Beemster er niet meer waren. We missen de koeien al in het landschap!! Langs de lange rij Knotwilgen vinden vleermuizen en libellen hun weg door het landschap en eronder staan Boterbloemen, Paarse dovenetel, Dagkoekoeksbloem of in het vochtige weiland naast de rietkraag de Echte koekoeksbloem. Onder de hoogstam fruitbomen bloeien eerst de Krokussen en Sneeuwklokjes en later de Boshyacinten.
In de rietkraag nestelt de Karekiet terwijl de Moerasmelkdistel er hoog bovenuit steekt en de vlinders het Koninginnekruid, Moerasspirea en Echte valeriaan bezoeken. Op de grond het felle blauw van het Zompvergeet-me-nietje en vooraan in de rietkraag het witte boeket van Echt lepelblad.
In het geriefhout of hakhoutbosje broedt misschien een Bosuil en in de ondergroei staat naast het Fluitenkruid, Grote brandnetel vol met rupsen van Dagpauwoog en Kleine vos, Gewone bereklauw, Engelwortel in het kantje en op droge zonnige plekken Wilde peen. Hommels bezoeken de Smeerwortel om achterin de bloemen in te breken. Het Longkruid is al bijna uitgebloeid en het Knikkend Nagelkruid staat al klaar om de bloei over te nemen. De donkere stengels van de Kattestaart bij het slootkantje zullen in het najaar bloeien.
Landschapselementen
Meer dan alleen bomen en struiken omdat rondom een ecosysteem tot ontwikkeling komt. Vooral als het soorten zijn die echt in de streek thuishoren komt het ecosysteem rondom het best tot uiting. Ook kruidachtige planten vinden hier een plek die weer bijdrage aan insecten bezoek en zo weer belangrijk zijn voor insectenetende vogels.
De grote processen in het landschap geven de variatie aan met hoge en droge plekken, plaatsen met verschillende grondsoorten en dus andere vegetatie.
De provincie Noord-Holland stimuleert het onderhoud en aanleg van landschapselementen en heeft hiervoor een speciale subsidieregeling voor bewoners van het buitengebied. Informatie hierover staat uitgebreid op de website van Landschap Noord-Holland.
Er op uit
Komende weekenden kunt u vooral genieten van deze pracht op verschillende plekken zoals in het Ilperveld en Eilandspolder. Hier zijn nog flink wat verschillende landschapselementen te zien. In combinatie met een leuke vaartocht
| Links: |
|
Excursies van alle groene organisaties samen in de Noordhollandse natuur |
|