| home |
Home
Castricum, 2010
Knoppen en twijgen
Wat is een knop?
De meeste planten, struiken en bomen verliezen in het najaar het blad. Dit komt door de kou, lichtgebrek en droogte. De plant gaat in slaap maar treft al zijn voorbereidingen voor het komende jaar. De plant maakt knoppen. Knoppen zijn groepjes cellen die uitgroeien tot een mini takje met alles erop en eraan. Als je een knop opensnijdt en onder een microscoop bekijkt zie je blaadjes, bloempjes, twijgjes en zelf de knoppen voor het jaar erop zitten er al aan. Rondom dit kwetsbare plantje zitten meestal knopschubben.
Welke knoppen zijn er?
De soort knop is afhankelijk van de plaats aan de plant. Zo zijn er 'eindknoppen' aan het eind van een twijg en 'okselknoppen' in de oksel van het afgevallen blad of een zijtak. Er zijn ook 'zijknoppen'. Hieruit groeien meestal zijtakjes.
Knoppen worden ook vernoemd naar de inhoud. Zo zitten in bladknoppen takjes en bladeren en in bloemknoppen zit soms alleen een bloem. Minder bekend zijn de knoppen waaruit wortels groeien maar toch komt dat bij verschillende planten voor. Zoals bij zogenaamde kruipende planten die op de grond liggen. Een goed voorbeeld is een aardbeiplantje met wortelknopjes. Of de luchtwortels bij tropische planten.
De fruitteler let bij het snoeien heel goed op welke knoppen er aan een twijg zitten. Het zou zonde zijn om de bloemknoppen waaruit straks het fruit groeit weg te snoeien. Door juist de andere knoppen te snoeien, bevordert hij juist een goede dracht.
Wintervast
Het is zaak dat een knop niet bevriest want anders moet de plant opnieuw energie steken in nieuwe knoppen aanmaken. Bij een warm voorjaar gebeurt dit wel eens. De knoppen lopen al uit en zijn dan niet meer beschermt. De plant moet dan eerst nieuwe knoppen aanmaken.
De bekendste manier om bevriezen te voorkomen is antivries. Dit zit in de knop zélf en bestaat uit suikerhoudend sap. De wintertemperatuur moet flink laag zijn voordat dit water bevriest.
Inpakken is ook een goede manier. Sommige planten zijn heel donzig en gevuld met haren. Iedereen kent de katjes van de wilg. Een uitstekende isolatie om op temperatuur te blijven. Anderen hebben dikke lagen met beschermende schubben. Vaak nog ingepakt met een stevige kleverige of stroperige substantie zoals bij Paardenkastanje en Populieren. Ook zijn er knoppen die juist weer vettig zijn.
Er zijn ook planten die barrevoets de winter in gaan en waar de knoppen onbedekt zijn; zonder knobschubben. Als je deze knoppen bekijkt dan zie direct de blaadjes al zitten. Vaak lopen ze al vroeg in het voorjaar uit. Voorbeelden zijn Kornoelje en Vuilboom.
Aan de knop herken je de boom of struik
Iedere plant heeft zijn karakteristieke knoppen. De ene is dik, rond en groen zoals bij de esdoorn of dof, zwart en kegelvormig zoals bij de Es. De Beuk heeft weer puntige langwerpige knoppen en de Eik heeft ronde knoppen met gewimperde knopschubben.
Populieren hebben stevige en kleverige knoppen. Als je ze fijn wrijft, ruiken ze naar Purol. Een ouderwets handzalfje dat zo'n beetje op allerlei kwaaltjes werd gesmeerd.
Ook de plaats en de manier waarop de knoppen aan de boom of struik vastzitten bepaalt welke boom of struik het is. Soms zitten de knoppen verspreid, paarsgewijs of spiraalgewijs aan een tak.
Om een boom of struik te herkennen kun je gebruik maken van een knoppentabel. Door verschillende vragen te stellen, kom je terecht bij de naam van de boom of struik.
Het knophotel of knop van Pandorra
Knoppen zijn een goed verblijf en bevatten veel voedingstoffen en vooral eiwitten. Dit blijft in de insectenwereld zelden onopgemerkt. Een flink aantal insecten legt haar eitjes in knoppen van bomen en struiken. Het eitje gaat goed beschermd de winter in en als de knop begint te groeien komt het eitje uit en vreet het lekker beschut de inhoud op. Er komt geen plant maar een nieuw insect uit de knop.
Knop- en galwespen zijn berucht voor deze methode van overwinteren. De galwespen zorgen ervoor dat de knop niet normaal uitgroeit maar een gezwel vormt dat extra veel voedsel bevat. Zo ontstaan knopgallen met als heel fraai voorbeeld de mosgallen aan een rozenstruik, de rozetjes op de Kruipwilg in de duinen of een knoppergal aan een Moseik.
Knoppen worden ook door vogels gegeten maar vooral de jonge uitkomende rupsen. Koolmeesjes scharrelen alle knoppen langs. Het lijkt dan wel eens alsof de knop wordt opgegeten maar het gaat dan om het kleine rupsje.
Bijen en hommels verzamelen in het vroege voorjaar de stroperige kleefstof die gebruikt wordt om het jonge broed van voldoende eiwit te voorzien.
Geneeskracht
Knoppen bevatten veel stoffen die de plant gebruikt als afweer tegen indringers. Dit zijn niet alleen insecten maar ook bacteriën en schimmels. Knoppen staan daarom bekend om geneeskrachtige werking. Op verschillende manieren in smeerseltjes maar ook uitgeperst worden de knoppen gebruikt. Al eerder werden de knoppen van de populier die een balsemhoudende stof bevatten genoemd. De geur van Dennenknoppen wordt wel gebruikt hardnekkige hoest. Sommige knoppen worden als geest verruimende stof gebruikt zoals bij hennep.
Op het internet is ook veel te beleven, neem een kijkje bij de links onderaan.
In de komende periode worden ook op diverse plaatsen excursies georganiseerd over knoppen.
Volgende keer over stinsenplanten.
| Links: |
|
Bladknoppen algemeen Bladknoppen geneeskrachtig Insecten en bladknoppen Bladknoppen, mezen en bladknoppen Excursies over knoppen op www.natuurwegwijzer.nl Startpagina over natuur IVN |
